In het Groninger Museum hangt een schilderij van Pierre Bonnard, een blik naar buiten vanuit het open venster. Het aardige daarvan is, dat ik meekijkend met het oog van de schilder, het gevoel heb om op vakantie te zijn in Zuid-Frankrijk en vanuit mijn bed naar buiten kijk…

Sta je voor een raam en je kijkt naar buiten om het uitzicht te bewonderen, dan zie je de verte, de horizon, de ruimte. Nu zie ik maar een deel. Deze blik wekt mijn fantasie: wat is er daar buiten nog meer te zien? Wanneer ik het écht wil weten, dan zal ik in de benen moeten komen om zelf uit dat raam te kijken. Ik krijg zin om naar Zuid-Frankrijk te gaan!

‘Het op de heupen hebben of het op de heupen krijgen’.

Tot mijn verrassing heeft deze uitdrukking een Bijbelse oorsprong. Ik stel me voor, hoe het lijf van iemand, die het op z’n heupen heeft, dat toont. Er komt niet spontaan een bult op z’n heupen. Wat is dat ‘het’?

Onrust en spanning kunnen diep verborgen zijn onder de oppervlakkige spierlaag en dat is niet meteen te beïnvloeden zoals je je biceps op commando kunt aan- en ontspannen.
Het ‘scharnier’ van het heupgewricht, wat in de lies zit, of anders gezegd de plek waar een plooi ontstaat bij het voorover buigen of bij het optillen van een been of tijdens het zitten op een stoel, lijkt naar boven naar het middel toe te verschuiven. De benen gaan zich anders gedragen: de neiging om te strekken neemt toe en het toegeven in buigen neemt af. De onderbuik raakt gespannen, soms is er sprake van kieteligheid, gevoelige schouders, snelle hoge adem…kortom de rust verdwijnt zowel innerlijk én uiterlijk.

Dat ‘het’ is kennelijk iets van buitenaf waar we van binnenuit op reageren, tot ‘het’ weer zakt en de rust teruggekeerd is. ‘Het’ is dan van de heupen af, alleen dat heb ik nog nooit iemand horen zeggen.

Een college functionele anatomie. Prachtig hoe het menselijk lichaam in elkaar zit als een model voor een ingewikkelde machine, die zich kan verplaatsen, zichzelf vernieuwt en nog veel meer…

Ben ik dat? Ja, dat ben ik… deels.

Het kan evengoed zo zijn dat we machines of wat dan ook maken naar ons eigen lichaam met alle functies. Hebben we de wens om te vliegen als een vogel, dan doen we dat in een groter lijf dan wat we van onszelf hebben: een vliegtuig.

Hoe plakken we een gat stevig dicht? Repen plakband schuin of dwars over elkaar plakken en dan een rechte strip er overheen voor de stevigheid. De vergelijking met de anatomie van onze buikwand ligt voor de hand, al ben ik blij dat ik een elastische spierlaag heb, die meegeeft met menselijke actie zoals lachen, hoesten, persen, zingen, buigen en het draaien van de romp.

Ik vraag me wel af of een machine blij kan zijn…

In het Groninger Museum wordt mijn blik gevangen door een schilderij van Paul Cézanne. De kleuren groen en blauw stemmen me vrolijk. Het lijkt rommelig geschilderd, maar is dat wel zo? Heel consequent kleine verfstreekjes. Iemand zegt: ‘Het perspectief klopt niet.’

Bij een college over Merleau-Ponty komt ook Cézanne ter sprake. Waarom juist Cézanne?

Er staat een boekje van Rainer Maria Rilke in mijn boekenkast ‘Brieven over Cézanne’, delen uit de brieven, die hij aan zijn echtgenote schreef, de beeldhouwster Clara Westhoff. Rilke is bekend als dichter, maar minder bekend is dat hij een tijd secretaris van de beeldhouwer Rodin geweest is en een monografie over hem geschreven heeft.

Zo rol ik van het een in het ander als thema met variaties. Wat treft me nu zo? Het is de gedachte – en dat proberen uit te drukken en vorm te geven – dat alles in beweging blijft en hoe moeilijk dat te pakken is omdat we er zelf deel van uit maken. Of je nu beeldhouwer, schilder, filosoof, dichter of fysiotherapeute bent: bewegen en beweging blijft fascinerend hoe je er ook naar kijkt en hoe je er mee bezig blijft!

Aan den lijve ondervinden. Aan den lijve leren. Aangedaan zijn, aandoenlijk, aanstoot geven of nemen, aandacht en aandachtig, iets aangereikt worden. We spreken van aandoeningen. Allemaal van buitenaf aan jou gericht.

Het lijf is primair in contact met de buitenwereld via de tastzin. Dat aangeraakt worden kan verschillende sensaties veroorzaken, waar we dan al of niet zichtbaar op reageren.

Ik beperk me tot het primair lijfelijke: baby’s ontdekken hun handen omdat die handjes elkaar raken tijdens onwillekeurige bewegingen, het besef wordt gewekt dat ze dat zelf  ‘in de hand’ kunnen krijgen. Heel veel handelingen doen we later vanzelfsprekend, we denken er niet eens over, we doen het gewoon. Spieren herinneren zich kennelijk de coördinatie, want zodra je gaat denken hoe je met twee treden tegelijk de trap af moet, gaat het mis!